Gever’e bağlı 19 köy, yaklaşık 5 yıldır komün yaşamı, yeniden diriltme çabası içerisinde.

Gever’de kurulan komünler, çalışmalarıyla her açıdan örnek teşkil ediyor. Köylerde mali, hukuk, eğitim ve kültür komisyonları oluşturan komünler, her türlü sorunun üstesinden kendi güçleriyle geliyor. Binlerce yıllık hiyerarşik devletçi toplum sisteminin egemenliği altında doğal komünal değerlerin parçalanması ve yok edilmesi için egemen devletçi sistem çok örgütlü ve yoğun bir çaba harcadı. Dolayısıyla komünal ölçüler ve değer yargıları birçok yönüyle dağıldı ve parçalanarak yok edilip tersine dönüştürüldü. İşte tüm bunlara karşı Hakkari’nin Yüksekova İlçesi’ndeki 19 köyün sakinleri, yaklaşık 5 yıldır bir komün çalışması yürütüyor. 5 yıl önce deneme amaçlı başlayan köy komünleri, bugün ciddi bir deneyimle her gün yeni köyleri de kervana katarak yoluna devam ediyor. İlk başlarda Şişemzin, Kısıklı (Dêleze) ve Bilindbasan’da kurulan komünal yaşamı, son iki yıl içinde 16 köy izledi. Hala çok sayıda köy, komün oluşturmak için komün bulunan köylerdeki meclislerle alış veriş içine giriyor. Komünlerini kuran 80 haneli Güllüce (Sekran), 60 haneli Bulgurlu (Navdiyan), 70 haneli Bölük, 40 haneli Yemişli (Dotkan), 100 haneli Kısıklı (Dêleze), 35 haneli Serindere (Şişemzîn), 30 haneli Akpınar (Soriyan), 50 haneli Güldalı (Bilindbasan), 20 haneli Duranlar (Aviyan), 70 haneli Çukurca (Pagî), 70 haneli Aşağı Uluyol (Tilorîna Jêrî), 13 haneli Yukarı Uluyol (Tilorîna Jorî), 20 haneli Demirkonak (Kaport), 45 haneli Değerli (Memikava), 60 haneli Kilimli (Member), 25 haneli Yumrutaş (Kuçe), 20 haneli Dişli (Kêlban), 25 haneli Sarıtaş (Mûşan), 40 haneli Çamdalı (Meşkan); yaptıkları çalışmalarla civar köyler için de örnek oluyor. Köylerde bulunan sorunları hukuk, eğitim, mali ve kültür alanlarında sınıflandırarak, bu yönlü komisyonlar oluşturan ve sorunlara çözüm üreten köy komünleri, komün için vazgeçilmez olan kuralları ihlal eden köylerin uyarıdan sonra yeniden kuralları çiğnemeleri durumunda belli bir süre ilişkileri askıya alınıyor.

Kendilerini yönetiyorlar

Komün oluşturan köylerde köy nüfusuna göre bir meclis oluşturulurken, her köyün de biri kadın olmak üzere 2 veya 3 sözcüsü bulunuyor. Kendi toplantılarını haftada bir gerçekleştiren köy meclisleri, 45 günlük toplantılarda da diğer 19 köyün sözcüleriyle toplantılar alarak, yeni planlamalara gidiyor. Bütün köylerin 7 veya 9 kişiden oluşan yürütmeleri ise, 15 günde bir toplanarak var olan sorunlara çözümler üretmeye çalışıyor. Sözcüler 6 ayda bir yenilenirken, yılda bir de meclisler yenileniyor. Toplantılarda alınan kararların yapılma zorunluluğu var. Alınan kararların 90 gün içerisinde yapılmaması durumunda ise, köyün diğer komünlerle ilişkisi bir süreliğine donduruluyor.

İkinci evlilik ve kadına şiddet yasak

Komün yaşamını kendi köyünde kurmak isteyen köylülerin uyması gereken kimi kurallar var. İkinci evliliğin yasaklandığı komün köylerinde, ikinci evliliği yapan şahıs köyden çıkarılıyor. Zorla evliliklerin yasaklandığı köylerde, şiddete maruz kalan kadınlar için de komünler içinde örgütlenen kadınlar hemen devreye giriyor. Uyarılar yapılıyor. Uyarı dinlenmediği zaman şahıs köyde tecrit ediliyor. Kimse ile ilişkiye girmesine müsaade edilmiyor.

Kooperatifleşmeye doğru

Dêlezî köyünde bazı köylülerin elinde olan meralar tartışmalar sonucu bütün köylülerin hizmetine sokulurken, Pagî ve Dêlezî köylerinde ise, buğday ekimi yapılarak, elde edilen ürün ihtiyaç sahiplerine dağıtılmış. Hayvancılık ve tarım üzerine kooperatifleşmelere doğru gidilen köylerde, doğal ve yaban yaşam da koruma altına alınıyor.

Ekolojik dengeyi koruma çabası

Avlanmanın yasaklandığı köylerde, her komün ekolojik dengeyi koruma adına var olan doğal yaşam ve ormanı korumanın yanı sıra, her sene yaklaşık 500 meyve fidanı dikmek zorunda. Köy komünlerinin olduğu her alanda tüm hayvanların avlanması yasak. Buna uymayan köy veya köy bireyleri, köy komünü hukukunda cezalandırılıyor. Örneğin geçtiğimiz günlerde bal arılarına ve kovanlarına zarar verdiği gerekçesiyle köylüler tarafından bir ayı öldürülmüş. Önümüzdeki günlerde alınacak olan toplantıda ayıyı öldürenler hakkında komün hukukuna göre, yaptırıma gidilecek. Komünün kurulduğu köylerde, kumar oyunları oynatan kahveler kapatılırken, gençleri yozlaştıran bütün faaliyetlerin de önüne geçiliyor.

Köylüler bürokrasiyi beklemiyor

Kan davası, küskünlük ve dargınlıkların giderildiği komünlerde, aynı sorunların yeniden yaşanmaması için de taahhütler alınıyor. Yine köylerde bulunan ve ağır hastalığa sahip bireylerin, bütün köylülerin yardımları ile sağlık sorunları giderilmeye çalışılıyor. İl dışına gönderilmesi gereken hastalar, Ankara gibi yerlere gönderilerek sağlık sorunları giderilmeye çalışılıyor. Yine şimdiye kadar kimi köylerde bulunan madde bağımlısı gençler de, tedavi edilerek topluma kazandırılmış. Tespitli kimi madde bağımlılarının da sorununu gidermek için çalışmalar başlatılmış durumda. Köylerdeki yol, su, kanalizasyon, çöp vb. sorunlar için de bürokrasiyi beklemeyen köy meclisleri, kendi imkanları doğrultusunda sorunlarını gideriyor. Komün ekseninde köy meclisleri köyün bütün hukukunu belirlerken, bu temelde çözüm üretiyor. Toplumsal ahlak ön planda tutularak, sorunların giderildiği köylerin amacı, ortak noktada toplanmak ve ilçede bütün köylerin hukukunu bir araya getirmek. İşte tüm bu nedenlerden dolayı komünü bulunan köylerin etrafındaki civar köylerde, komün oluşturmak için bir arayış içine girmiş bulunuyor.

5 yıl önce başladı

Kısıklı (Dêlezî) köyü Komün Sözcüsü Mesut Kıratlı, komün fikrinin 5 yıl önce ortaya çıktığını, çok kısa bir sürede de halkta da benimsendiğini belirterek, şunları söylüyor: „Ortada bir komün fikri vardı, ancak bizler buna öncülük ettik. Öncesi yaklaşık 4 ay bunun denemesini yaptık. Ancak sonra gördük ki; aslında bu halk arasında kabul görüyor. Zaten Kürt halkı arasında imece (Zebare) usulü yaşam vardı. Teknoloji ve kapitalizmle birlikte bu biraz yok olmuştu. Bunu nasıl tekrar kurabiliriz diye düşündük. Sonra bu komünal sistem ortaya çıktı. Bu sistemin toplum için çok önemli olduğunu gördük. Sonra komünalitenin kurulmasıyla yavaş yavaş oturmaya başladı. Yaklaşık 4 senedir bizim köyümüzde de bu kuruldu. İnsanların birbiriyle ilişkileri, kadın erkek ilişkisi, toplumsal yaşam konularında bayağı ilerleme kattetik. İlk başlarda sadece 3 köyümüzde komün vardı ancak bugün 19 köye ulaştık.“

Dayanışmayı arttırdı

Köylerini gören civar köylerde komün oluşturmak için kendileriyle ilişkiye girdiğini ifade eden Kıratlı, „Kimi köylüler geliyor, biz de kendi köyümüzde kurmak istiyoruz diyorlar. Bizden deneyimlerimizi istiyorlar. Birçok köyde komün kurma çalışmaları da şimdi devam ediyor“ diyor. Komünler kurulmadan önce köyler arasında bir kopukluk olduğunu vurgulayan Kıratlı, „Bir köyde herhangi bir sorun olduğunda kimsenin haberi olmuyordu. Ancak komünlerin oluşmasıyla şimdi herkes birbirinden haberdar. Bir eksiklik olunca bütün köylüler hemen toplanıyor neler yapılabiliri konuşuyorlar ve çözüm üretiyorlar“ diye belirtiyor. Kimi köylerde futbol etkinliklerinin düzenlendiğini, kimi köylerde tiyatro, müzik, çocuk korosu gibi grupların oluşturulduğunu söyleyen Kıratlı, söz konusu köylerin etkinliklerde bir araya geldiğini ve hünerlerini halk ile paylaştığını dile getiriyor.

Alternatif bir yaşam

Kürt yaşamının komünal bir yaşam olduğuna vurgu yapan Kıratlı, sorunları bürokrasiye takılmadan kendi öz güçleriyle gidermeye çalıştıklarını kaydediyor. Kıratlı, „Örneğin devlet tarafından bir köyde bir muhtar görevlendiriyor ve bütün köyü temsil ediyor. Ancak bunun çözüm olmadığını görüyoruz. Köylerin birçok sorunu oluyor, sadece bir kişi tarafından giderilemiyor. Komün yaşamı işte devleti beklemiyor. Alternatif bir yaşamı yaratıyor. Kendi gücüyle köy yaşamını kurmaya çalışıyoruz. Bürokrasiyi beklemiyor. Bir köyün yolu mu yok, suyu mu yok. Muhtar dilekçe yazıyordu kaymakama veriyordu oradan başka yere gidiyordu. Ve sorun çözümsüz bir hal alıyordu. Ancak şimdi bu bürokrasiyi beklemiyoruz, hemen gideriyoruz“ diyor.

Güçlü bireyler güçlü köyler

Her köyün kendi içinde meclislerini ve komünlerini oluşturmasını isteyen Kıratlı, yaşadıkları sorunların en başında gelen sorunun ise feodal zihniyet ve kişisel çıkarlar olduğunun altını çiziyor. Kıratlı, „Diyelim ki; bir köyde güç sahibi biri var ve ortak yaşamı kurmak istemiyor. Meclis kurulduktan sonra köydeki herkes ortak yaşama katılıyor. Ve köyde güç sahibi kalmıyor. O yüzden bütün köylerin meclislerini oluşturmasını istiyoruz“ çağrısında bulunuyor.

Okullarını kendileri yaptı

Yaklaşık 4 ay önce komününü oluşturan Güllüce (Sekran) Köyü’nde şu ana kadar bir köy okulu, futbol sahası, çöp toplama merkezi, dikiş nakış kursu, müzik korosu, tiyatro grubu ve yardımlaşma deposu oluşturulmuş durumda. Güllüce Köyü sözcüsü Sefer Özbeker, köylerde meclis oluşturduğunu duyduklarında kendi köylerinde de böyle bir oluşum yapılması için bir arayış içine girdiklerini söylüyor. Özbeker, „Köyümüz Yüksekova’ya bağlı Sekran Köyü’dür. 80 hane 700 nüfusa sahiptir. Biz köylerde meclis kurulduğunu öğrenmiştik. Biz de toplandık ve daha sonra komün oluşturma kararı aldık. Ramazan ayında evleri tek tek dolaştık, yine teravihlerde camide vatandaşlarla toplantı aldık ve köyümüze komün kurulması için diğer köylerden yardım talep ettik. Komünü oluşturduktan hemen sonra da çalışmalarımıza başladık. İlk olarak köyün temizliğine başladık. Köydeki çöpleri topladık. Haftada bir toplanan çöpleri köyün çok uzağında oluşturduğumuz çöp sahasına taşıyıp imha ettik. Ve bu çalışmamız hala devam ediyor. Yine folklar ekibi, Koma Berwedan isimli bir koro oluşturduk. Köydeki küskünleri barıştırdık“ diyerek yaptıkları çalışmaları anlatıyor.

İlişkiler sağlamlaştı

Komün kurulmadan önce hemen yanı başlarındaki komşuları ile bile ilişkilerinin kısıtlı olduğuna dikkat çeken Özbeker, „Komün sayesinde hepimiz bir araya geliyoruz, birbirimizi tanıyoruz. Köyümüzün de bulunduğu Geliyê Diriyan bölgesindeki bütün köylerde yaşayanları tanıyoruz. Birbirimizin sevinçli, hüzünlü günlerinde toplanıyoruz. Birliğimizi oluşturduk“ diyor.

30’u kadın 70 kişilik meclis

Güllüce Köyü’nün kadın sözcüsü Mizgin Gönenç ise, köylerinde 70 kişilik bir meclis olduğunu ve bunun 30’unun kadın 40’ının da erkek olduğu belirtiyor. Haftada bir toplantı yaptıklarını ve köyün sorunlarını tartıştıklarını söyleyen Gönenç, kadın meclisi de oluşturarak, kadınların daha fazla birlik ve beraberlik içinde hareket etmesini sağladıklarını ifade ediyor. Gönenç, eskisi gibi kadının evde oturması anlayışının köylerinde ortadan kalktığına dikkat çekiyor.

Köylüler birlikte yaşamaktan mutlu

Bahar Atay (40) ise, 20 yıl öncesiyle bir kıyaslamaya giderek, komünlerle fikirde bir değişikliğin de kendisini hissettirmeye başladığını belirtiyor. Eski yaşamın daha organizeli bir yaşam haline getirildiğini kaydeden Atay, „Unuttuğumuz yaşam biçimine yavaş yavaş yeniden kavuşuyoruz. Daha önce zozanlara giderdik, dolayısıyla bir arada olurduk. Bunu yavaş yavaş unutuyorduk. Ama şimdi yeniden dönme özlemi içindeyiz ve bu komünlerle çok mutlu olduk“ diyor.

Kütüphaneleri de var

Komünün bulunduğu bir diğer köy olan Serindere’de (Şişemzîn) ise, bugüne kadar çok sayıda etkinlik yapılmış. Folklor ekipleri bulunan köyde, kadınların ve gençlerin eğitilmesi amacıyla bir köy okulu ve 2 bin kitabı bulunan bir kütüphane oluşturulmuş. Daha önce yaptığı futbol turnuvası, Gever’i temizleme kampanyası ve şenliklerle isminden bahsettiren köy komünleri, önümüzdeki günlerde KURDÎ-DER ile ortak Kürtçe eğitim faaliyetlerine de başlayacak.

ABDURRAHMAN GÖK/SAMİ YILMAZ/DİHA/HAKKARİ

Yorumlar 

 
#1 2011-08-01 09:06
ben foklor sayesinde hemem hemen bütün şehirleri gezdim ve köye geldiğimde yani kısıklı köyüne geldiğimde newroz vardı bir iki hafta kalmıştı bir karar aldım köyde foklor kurmaya karar verdim ve okula ramen kurdum ve newroza yetiştirdim kimsei dinlemedim ve çok güzel oldu bizimde artık bir foklor ekibimiz var
 

Yorum ekle

Güvenlik kodu
Yenile